KALENDARIUM

 

   ROK 2019  OGŁOSZONY ZOSTAŁ : 

  

 

Rokiem Gustawa Herlinga - Grudzińskiego

W tym roku mija setna rocznica urodzin jednego z najwybitniejszych pisarzy polskich XX wieku, którego zarówno losy,jak i twórczość stanowią „świadectwo cierpień i czynów człowieka, któremu przyszło przeżyć czasy totalitarnej przemocy i kryzysu wartości”. Gustaw Herling-Grudziński był więźniem sowieckiego łagru, żołnierzem Armii Andersa, brał udział w bitwie pod Monte Cassino, współpracował z „Kulturą” i Radiem Wolna Europa. Jako emigrant zaangażował się w pomoc polskiej opozycji antykomunistycznej, ale przede wszystkim ceniony był w ojczyźnie i na świecie jako autor książki Inny świat. Zapiski sowieckie, poruszających opowiadań oraz Dziennika pisanego nocą, który „z niezwykłą odwagą opisuje tragedię człowieka poszukującego moralnego ładu i prawdy”. „Książka Inny świat była pierwszym w literaturze światowej, artystycznie doskonałym, pełnym miłosierdzia oraz nadziei świadectwem martyrologii więźniów sowieckiego łagru. Napisał ją zaledwie 30-letni autor, który sam doświadczył okrucieństwa komunistycznego miejsca kaźni. Tym większa była gorycz pisarza, gdy część intelektualnych elit Europy nie chciała przyjąć do wiadomości jego relacji”. Opowiadania Herlinga-Grudzińskiego to „głęboko zakorzeniony w europejskiej kulturze zbiór opowieści o  metafizycznych sekretach losu człowieka”. Natomiast Dziennik pisany nocą stanowi niezwykle oryginalną, eseistyczną, osobistą kronikę historii Polski i Europy w XX wieku, widzianą z emigracji oczami polskiego patrioty i Europejczyka" .

 

                                                           Rokiem Stanisława Moniuszki

 

W 2019 roku przypada 200. rocznica urodzin Stanisława Moniuszki – wybitnego kompozytora, dyrygenta, organisty, pedagoga, dyrektora Teatru Wielkiego w Warszawie, twórcy polskiej opery narodowej. Dorobek kompozytorski Stanisława Moniuszki, składający się z oper, pieśni, kantat, utworów religijnych, symfonicznych, kameralnych i solowych, a także operetek, baletów i muzyki do dramatów, imponuje różnorodnością, bogactwem melodycznym i głębokim zakorzenieniem w narodowej tradycji muzycznej. Jego twórczość operowa i pieśniarska stanowi trzon polskiego repertuaru wokalnego i niejednokrotnie jest osią zainteresowań artystycznych najwybitniejszych polskich śpiewaków. Był twórcą „Śpiewnika domowego” obejmującego ponad 200 pieśni. Określenie „domowy” miało głębsze znaczenie, aby uniknąć rosyjskiej cenzury, w zawoalowany sposób, podkreślało narodowy charakter zawartych w śpiewniku pieśni. Kompozytor w swej twórczości chętnie sięgał do elementów folkloru i ludowych obyczajów. Nadawanie utworom lokalnego kolorytu poprzez odwoływanie się w nich do tradycji i muzyki ludowej wpłynęło na popularność zakładanych ówcześnie tzw. szkół narodowych, czyli grup kompozytorów jednej narodowości tworzących muzykę opartą na elementach własnej kultury – tradycyjnych melodiach, rytmach tańców narodowych i z tekstem w języku ojczystym. Stanisław Moniuszko był wzorem patrioty. Utwory kompozytora, jego wielkie opery takie jak „Halka” i „Straszny dwór”, dotykające sedna idiomu polskości – zarówno w warstwie tekstowej, jak i muzycznej – do dziś stanowią inspirację dla wielu artystów, a w czasach jemu współczesnych tworzyły paletę barw, za pomocą której Polacy odmalowywali najpiękniejsze odcienie patriotycznych uczuć i narodowej tożsamości. 

 

Rokiem Unii Lubelskiej 

W dniu 1 lipca 1569 r. w Lublinie została zawarta unia polsko-litewska, która do historii przeszła jako unia lubelska. Porozumienie zostało ratyfikowane przez króla Zygmunta Augusta w dniu 4 lipca 1569 r. Wejście w życie umowy oznaczało, że dotąd połączone unią personalną Polska i Litwa, zaczęły wiązać więzy unii realnej. Odrębne były jedynie urzędy centralne, skarb oraz wojsko. Natomiast monarcha, sejm i polityka zagraniczna była wspólna. Zgodnie z postanowieniami traktatu do Korony przyłączono województwa: bracławskie, kijowskie, podlaskie i wołyńskie. Odtąd oba kraje zaczęto nazywać Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Ostateczne połączenie obu państw w jedno nastąpiło na mocy Konstytucji 3 maja. „Unia lubelska stanowi wspaniałe świadectwo mądrości i dalekowzroczności ówczesnych elit tworzących wspólnie potężne państwo federacyjne. Powstało mocarstwo o wielonarodowej, wieloetnicznej, wielokulturowej i wieloreligijnej strukturze społecznej, które – na tle realiów ówczesnej Europy – cechowała tolerancja i pokojowe współistnienie”. Ustanawiając ustawę posłowie przywołali słowa prof. Feliksa Konecznego: „Unia lubelska jest jednym z najjaśniejszych promieni w dziejach polskich, bo stwierdzała na nowo, że nie najazdami, nie zaborami, ale wzajemną przyjaźnią rozszerzało się potężniało państwo polskie, łącząc równych z równymi, wolnych z wolnym

 

 

Rokiem Powstań Śląskich

Powstania Śląskie stanowią jedną z najpiękniejszych kart w dziejach narodu polskiego - głosi przyjęta przez Sejm uchwała ustanawiająca rok 2019 Rokiem Powstań Śląskich. Wyrażano w niej wdzięczność za „wkład pokoleń ludu śląskiego w walkę o niepodległość RP”. Podkreślono, że Powstania Śląskie są niezwykle ważnymi wydarzeniami w historii Śląska i historii Polski. "Trzy Powstania Śląskie z lat 1919, 1920, 1921 niosą przesłanie dla przyszłych pokoleń. Powstańcza walka o powrót do Polski piastowskiego Górnego Śląska cechowała się wyjątkową konsekwencją i skutecznością. Mimo trwającego kilka wieków oddzielenia regionu od reszty ziem ojczystych i stosowania przez niemiecką administrację polityki germanizacyjnej polskość przetrwała". "Było to głównie zasługą kobiet-matek śląskich, które z pokolenia na pokolenie przekazywały swoim dzieciom i wnukom znajomość języka polskiego, głównie poprzez modlitwę, tradycje i zwyczaje, a także uczyły swoje dzieci historii Polski. To one-matki śląskie wychowały polskich patriotów, którzy w godzinie próby nie zawahali się chwycić za broń i walczyć o to, aby Śląsk powrócił do Polski. Dzięki bohaterskim zrywom powstańców śląskich i ich determinacji znacząca część Górnego Śląska została w 1922 r. ostatecznie włączona do odradzającej się II RP". Powstania Śląskie stanowią jedną z najpiękniejszych kart w dziejach narodu polskiego, są końcowym akordem procesu jednoczenia ziem polskich w okresie porozbiorowym. "Patriotyzm powstańców, ich umiłowanie polskości, rozsądek oraz hart ducha tworzą ciągle aktualny wzorzec do naśladowania. 

 

 

                   

                                             ROCZNICE  LITERACKO-CZYTELNICZE 

 

     18 stycznia           MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ KUBUSIA PUCHATKA 

                                    - obchodzony w dniu urodzin Alana Alexandra Milne (1882), pisarza angielskiego

     11 lutego               DZIEŃ BEZPIECZNEGO INTERNETU

                                     - obchodzony z inicjatywy Komisji Europejskiej od 2004 roku

     21 lutego               MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ JĘZYKA OJCZYSTEGO  

                                    - święto ustanowione przez UNESCO w 1999 roku

      3 marca                 MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ PISARZY

                                    - święto ustanowione w 1984 roku przez PEN Club

      6 marca                      URODZINY MISIA USZATKA

                                     - po raz pierwszy pojawił się w 1957 roku jako bohater opowiastki w "Misiu"

     21 marca                ŚWIATOWY DZIEŃ POEZJI

                                     - ustanowiony przez UNESCO w 1999 roku

     27 marca                MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ TEATRU

                                    - obchodzony od 1961 roku na pamiątkę otwarcia Teatru Narodów w Paryżu (1957)

     2 kwietnia              MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ KSIĄŻKI DLA DZIECI

                                    - obchodzony od 1967 roku w rocznicę urodzin Hansa Christiana Andersena (1805)

     22 kwietnia            ŚWIATOWY DZIEŃ ZIEMI

                                     - w Polsce obchodzony od 1990 roku

     23 kwietnia            ŚWIATOWY DZIEŃ KSIĄŻKI I PRAW AUTORSKICH

                                    - ogłoszony przez UNESCO w 1995 roku (w Polsce obchodzony od 2007 roku)

      8 maja                   DZIEŃ BIBLIOTEKARZA I BIBLIOTEK

                                    - zapoczątkowany w 1985 roku z inicjatywy Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich 

     8-15 maja               OGÓLNOPOLSKI TYDZIEŃ BIBLIOTEK

                                      - ogólnopolska akcja promowania czytelnictwa, bibliotek i bibliotekarzy, organizowana od

                                        2004 roku przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich

      29 maja                  DZIEŃ DZIAŁACZA KULTURY

                                       - święto osób tworzących i upowszechniających kulturę

     3-10 czerwca           OGÓLNOPOLSKI TYDZIEŃ CZYTANIA DZIECIOM

                                      - zainaugurowany w 2001 r. przez Fundację "ABCXXI - Cała Polska czyta dzieciom"

      czerwiec                  NOC BIBLIOTEK

                                       - ogólnopolska akcja wieczorno-nocna w niekonwencjonalny sposób promująca

                                        czytelnictwo i bibliotekę, zapoczątkowana w 2015 roku

     18 czerwca              OGÓLNOPOLSKIE ŚWIĘTO WOLNYCH KSIĄŻEK

                                     - idea święta narodziła się w Stanach Zjednoczonych w 2001 r.(w Polsce od 2003 r.)

      9 sierpnia               ŚWIATOWY DZIEŃ MIŁOŚNIKÓW KSIĄŻEK

       wrzesień                NARODOWE CZYTANIE

                                      - ogólnopolska akcja społeczna promująca znajomość literatury narodowej

     29 września             OGÓLNOPOLSKI DZIEŃ GŁOŚNEGO CZYTANIA

                                     - ogłoszony przez Polską Izbę Książki po raz pierwszy w 2001 roku

     1 października         MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ MUZYKI

                                       - obchodzony na całym świecie od 1975 roku

     4 października         ŚWIATOWY DZIEŃ ZWIERZĄT

                                      - obchodzony w rocznicę śmierci św.Franciszka, uważanego za patrona zwierząt

      5 listopada              ŚWIATOWY DZIEŃ POSTACI Z BAJEK

                                      - obchodzony wśród najmłodszych dzieci

     25 listopada             ŚWIATOWY DZIEŃ PLUSZOWEGO MISIA

                                      - ustanowiony w 2002 r. w setną rocznicę powstania pluszowej zabawki, Teddy Bear

   

 

                                                                                        Nagroda Nobla

 

Nagroda Nobla została ufundowana przez Szweda, wynalazcę dynamitu, Alfreda Nobla. Jest to pierwsza międzynarodowa nagroda przyznawana od 1901 roku przez Szwedzką Akademię Nauk. Wręcza się ją za wybitne osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, medycyny, literatury oraz działań podejmowanych na rzecz pokoju na świecie. Od 1968 roku przyznaje się też nagrodę w dziedzinie ekonomii. Laureat otrzymuje medal, dyplom i nagrodę pieniężną. 

 

                             

                                  LAUREACI LITERACKIEJ NAGRODY NOBLA

               

           2010     Mario Vargas Llosa         - (Peru) za  "odwzorowanie struktur władzy i stanowcze obrazy

                                                                     indywidualnego oporu, buntu i porażki"

           2011      Tomas Transtromer      - (Szwecja) za "zwięzłe, przejrzyste obrazy, które dają nam świeży

                                                                     dostęp do rzeczywistości"

           2012     Mo Yan                           - (Chiny) jako ten, "który z halucynacyjnym realizmem łączy

                                                                      opowieści ludowe, historię i współczesność"

           2013     Alice Munro                    - (Kanada) jako "mistrzyni współczesnego opowiadania"

           2014     Patrick Modiano             - (Francja) za "sztukę pamięci i dzieła, w których uchwycił

                                                                      najbardziej niepojęte ludzkie losy i odkrył świat czasu okupacji"

           2015     Swietłana Aleksijewicz  - (Białoruś) za "polifoniczny pomnik dla cierpienia i odwagi w

                                                                      naszych czasach" 

           2016     Bob Dylan                       - (USA) za "stworzenie nowych form poetyckiej ekspresji w ramach

                                                                     wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni"

           2017    Kazuro Ishiguro              - (Chiny) jako ten, "który w powieściach o potężnej sile emocjonalnej

                                                                      odsłonił otchłań pod naszym iluzorycznym poczuciem łączności

                                                                      ze światem"

            2018   ---------------------             - nagroda nie została przyznana

 

 

                                                               POLSCY LAUREACI NAGRODY NOBLA 

 

              1903      Maria Skłodowska-Curie     - w dziedzinie fizyki łącznie z Nenri Becquerelem i Piotrem Curie 

           1905      Henryk Sienkiewicz             - w dziedzinie literatury za powieść "Quo vadis"

           1911      Maria Skłodowska-Curie     - w dziedzinie chemii

           1924      Władysław Reymont           - w dziedzinie literatury za powieść "Chłopi"

           1980      Czesław Miłosz                    - w dziedzinie literatury za całokształt twórczości

           1983      Lech Wałęsa                         - Pokojowa Nagroda Nobla

           1996      Wisława Szymborska          - w dziedzinie literatury za całokształt twórczości

 

 

                                                

                                            

 

 

 

                                          Nagroda Literacka " Nike " 

  

Polska nagroda literacka za książkę roku przyznawana od 1997 roku przez fundację tejże nagrody. Celem nagrody jest promocja polskiej literatury współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści. Konkurs obejmuje tylko autorów żyjących. Nagrody nie można podzielić lub nie przyznać. W konkursie nie mogą brać udziału opracowania lub prace zbiorowe. Autor nagrodzonej książki otrzymuje statuetkę Nike zaprojektowaną przez Gustawa Zemłę oraz nagrodę pieniężną w wysokości 100 000 złotych. Fundatorami nagrody są "Gazeta Wyborcza" i Fundacja Agory.

 

              2010      Tadeusz Słobodzianek        - za dramat "Nasza klasa"

          2011      Marian Pilot                        - za powieść" "Pióropusz"

          2012      Marek Bieńczyk                  - za zbiór esejów "Książka twarzy"

          2013      Joanna Bator                      - za powieść "Ciemno, prawie noc"

          2014      Karol Modzelewski             - za autobiografię "Zajeździmy kobyłę historii"

          2015      Olga Tokarczuk                  - za powieść "Księgi Jakubowe"

          2016      Bronka Nowicka                 - za tom "Nakarmić kamień"

          2017      Cezary Łazarewicz             - za reportaż historyczny "Żeby nie było śladów"

          2018      Marcin Wicha                     - za zbiór esejów "Rzeczy, których nie wyrzuciłem"